Το μέγεθος των υποθαλάσσιων πλασμάτων φαινόταν να ακολουθεί ένα περίεργο αλλά σταθερό μοτίβο – έως ότου εμφανίστηκε η βιομηχανική αλιεία.
Στις 19 Νοεμβρίου 1969, το ωκεανογραφικό πλοίο Hudson ξεγλίστρησε μέσα από τα παγωμένα νερά του λιμανιού Halifax, στη Νέα Σκωτία και βγήκε στον ανοιχτό ωκεανό. Το ερευνητικό σκάφος ξεκινούσε αυτό που πολλοί από τους επιστήμονες της θάλασσας θεωρούσαν ότι ήταν το τελευταίο μεγάλο, αχαρτογράφητο ωκεάνιο ταξίδι: ο πρώτος πλήρης περίπλους της Αμερικής. Το πλοίο κατευθύνθηκε προς το Ρίο ντε Τζανέιρο, όπου θα παραλάμβανε περισσότερους επιστήμονες πριν περάσει από το Cape Horn – το νοτιότερο σημείο της Αμερικής – και στη συνέχεια στραφεί βόρεια μέσω του Ειρηνικού, προκειμένου να διασχίσει το (γεμάτο πάγους) Βόρειο Πέρασμα πίσω στο λιμάνι του Halifax.
Στην πορεία, το Hudson έκανε συχνές στάσεις, ώστε οι επιστήμονές του να συλλέγουν δείγματα και να κάνουν μετρήσεις. Ένας από αυτούς, ο Ray Sheldon, είχε επιβιβαστεί στο Hudson στο Βαλπαραΐσο της Χιλής. Οικολόγος της θάλασσας στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του Bedford του Καναδά, ο Sheldon γοητεύτηκε από το μικροσκοπικό πλαγκτόν που φαινόταν να υπάρχει παντού στον ωκεανό: πόσο μακριά και σε ποια έκταση εξαπλώνονταν αυτοί οι μικροσκοπικοί οργανισμοί; Για να το ανακαλύψουν, ο Sheldon και οι συνεργάτες του μετέφεραν κουβάδες με θαλασσινό νερό στο εργαστήριο του Hudson και χρησιμοποίησαν μια μηχανή μέτρησης πλαγκτόν για να αθροίσουν το μέγεθος και τον αριθμό των οργανισμών που βρήκαν.
Αυτό που ήταν πιο εκπληκτικό ήταν το πώς ακριβώς φαινόταν να παίζει αυτός ο κανόνας. Όταν ο Sheldon και οι συνάδελφοί του οργάνωσαν τα δείγματα πλαγκτόν τους σε τάξεις μεγέθους, διαπίστωσαν ότι κάθε βραχίονας μεγέθους περιείχε ακριβώς την ίδια μάζα πλασμάτων. Σε έναν κουβά με θαλασσινό νερό, το ένα τρίτο της μάζας του πλαγκτόν θα ήταν μεταξύ 1 και 10 μικρομέτρων, ένα άλλο τρίτο θα ήταν μεταξύ 10 και 100 μικρομέτρων και το τελευταίο τρίτο θα ήταν μεταξύ 100 μικρομέτρων και 1 χιλιοστού. Κάθε φορά που ανέβαιναν μια κατηγορία μεγέθους, ο αριθμός των οργανισμών σε αυτήν την ομάδα μειώνονταν κατά 10. Η συνολική μάζα παρέμενε η ίδια, ενώ το μέγεθος των πληθυσμών άλλαζε.
Ο Sheldon σκέφτηκε ότι αυτός ο κανόνας μπορεί να διέπει όλη τη ζωή στον ωκεανό, από το μικρότερο βακτήριο έως τις μεγαλύτερες φάλαινες. Αυτό το προαίσθημα αποδείχθηκε αληθινό και το φάσμα Sheldon – όπως έγινε γνωστό – έχει παρατηρηθεί σε πλαγκτόν, ψάρια και σε οικοσυστήματα γλυκού νερού (στην πραγματικότητα, ένας Ρώσος ζωολόγος είχε παρατηρήσει το ίδιο μοτίβο στο χερσαίο έδαφος, περίπου τρεις δεκαετίες πριν από τον Sheldon, αλλά η ανακάλυψή του πέρασε ως επί το πλείστον απαρατήρητη). «Υποδηλώνει κατά κάποιο τρόπο ότι κανένα μέγεθος δεν είναι καλύτερο από οποιοδήποτε άλλο», λέει ο Eric Galbraith, καθηγητής Γης και Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο McGill στο Μόντρεαλ. «Όλοι έχουν κύτταρα ίδιου μεγέθους. Και βασικά, για το κύτταρο, δεν έχει μεγάλη σημασία σε τι μέγεθος σώματος βρίσκεται, απλώς τείνει να κάνει το ίδιο πράγμα», προσθέτει.
Τώρα όμως, οι άνθρωποι φαίνεται να έχουν παραβιάσει αυτόν τον θεμελιώδη νόμο του ωκεανού. Σε ένα άρθρο του Νοεμβρίου στο περιοδικό Science Advances, ο Galbraith και οι συνεργάτες του δείχνουν ότι το φάσμα Sheldon δεν ισχύει πλέον για τα μεγαλύτερα θαλάσσια πλάσματα. Εξαιτίας της βιομηχανοποιημένης αλιείας, η συνολική ωκεάνια βιομάζα των μεγαλύτερων ψαριών και των θαλάσσιων θηλαστικών είναι τώρα πολύ μικρότερη από ότι θα έπρεπε αν το φάσμα Sheldon εξακολουθούσε να ισχύει. «Υπήρχε αυτό το μοτίβο που φαίνεται να ακολουθούσε όλη η θαλάσσια ζωή για λόγους που δεν καταλαβαίνουμε», λέει ο Galbraith. «Το έχουμε αλλάξει τελείως τα τελευταία 100 χρόνια», συμπληρώνει.
Για να διαπιστώσουν εάν το φάσμα Sheldon εξακολουθεί να ισχύει, ο Galbraith και οι συνεργάτες του συνδύασαν δεδομένα για το πλαγκτόν από δορυφορικές εικόνες και δείγματα ωκεανών, επιστημονικά μοντέλα που προβλέπουν την αφθονία ψαριών και εκτιμήσεις πληθυσμού θαλάσσιων θηλαστικών από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης. Συνολικά, η ομάδα υπολόγισε την παγκόσμια συγκέντρωση 12 μεγάλων ομάδων θαλάσσιων οργανισμών, από βακτήρια έως θηλαστικά. Στη συνέχεια, συνέκριναν την κατάσταση των σημερινών ωκεανών με μια εκτίμηση για το πώς θα μπορούσαν να είναι πριν το 1850, λαμβάνοντας υπόψη τα ψάρια και τα θηλαστικά που η βιομηχανοποιημένη αλιεία και η φαλαινοθηρία έχουν αφαιρέσει από το νερό. Για να απλοποιήσουν τα πράγματα, οι ερευνητές υπέθεσαν ότι τα επίπεδα βακτηρίων, πλαγκτόν και μικρότερων ψαριών του 1850 ήταν παρόμοια με τα σημερινά επίπεδα.
Όταν ο Galbraith και οι συνάδελφοί του εξέτασαν την εκτίμηση, της – πριν από το 1850 – κατάστασης, μπόρεσαν αμέσως να δουν ότι το φάσμα του Sheldon ήταν σε μεγάλο βαθμό αληθινό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στο σενάριο πριν από το 1850, η βιομάζα ήταν αξιοσημείωτα συνεπής σε όλο το φάσμα τάξεως μεγέθους. Όταν άθροισαν όλους τους οργανισμούς που ζύγιζαν μεταξύ 1 και 10 γραμμαρίων, κατέληξαν σε 1 δισεκατομμύριο μετρικούς τόνους. Το ίδιο ίσχυε για όλους τους οργανισμούς που ζύγιζαν μεταξύ 10 και 100 γραμμαρίων, μεταξύ 100 γραμμαρίων και 1 κιλού κ.λπ. Μόνο στα πολύ ακραία άκρα του φάσματος – στα μικρότερα βακτήρια και στις μεγαλύτερες φάλαινες – οι μετρήσεις άρχιζαν να ποικίλλουν.
Η σύγκριση αυτών των εκτιμήσεων πριν από το 1850 με τα σύγχρονα μοντέλα πρόβαλε μια πολύ διαφορετική εικόνα. Τα μοντέλα υποδεικνύουν ότι η βιομάζα των ψαριών μεγαλύτερων από 10 γραμμάρια και όλων των θαλάσσιων θηλαστικών έχει συρρικνωθεί κατά περισσότερο από 2 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους από το 1800. Οι πολύ μεγαλύτερες κατηγορίες μεγέθους φαίνεται να έχουν υποστεί μείωση της βιομάζας κατά σχεδόν 90% από το 1800 και μετά, τα μεγάλα ψάρια και τα θηλαστικά που κατοικούσαν στον ωκεανό απλά δεν υπάρχουν πια.
«Ο κόσμος στον οποίο μεγάλωσα έχει χαθεί», λέει η Kristin Kaschner, θαλάσσια οικολόγος στο Πανεπιστήμιο του Φράιμπουργκ στη Γερμανία. Μεταξύ 1890 και 2001, ο πληθυσμός όλων των ειδών φαλαινών μειώθηκε από περισσότερα από 2,5 εκατομμύρια σε λιγότερο από 880 χιλιάδες. Ενώ ο πληθυσμός ορισμένων ειδών φαλαινών έχει ανακάμψει μετά το παγκόσμιο μορατόριουμ της φαλαινοθηρίας το 1986, πολλά είδη εξακολουθούν να βρίσκονται σε κίνδυνο. Ενώ η πλειονότητα των ιχθυαποθεμάτων αλιεύεται με τρόπο που τους επιτρέπει να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τους πληθυσμούς τους, λίγο πάνω από το 34% από αυτά υφίστανται υπερεκμετάλλευση, πράγμα που σημαίνει ότι αφαιρούμε τόσα πολλά ψάρια από μια συγκεκριμένη περιοχή, που οι πληθυσμοί τους δεν μπορούν να ανακάμψουν. Μερικά από τα αποθέματα ψαριών που υφίστανται υπερεκμετάλλευση είναι ο ιαπωνικός γαύρος, ο μπακαλιάρος της Αλάσκας και η νοτιοαμερικανική ρέγγα. «Νομίζω ότι κινούμαστε προς έναν κόσμο όπου το στάνταρ δεν είναι ένα φυσικό οικοσύστημα στο οποίο όλα είναι όπως τα είχαμε πριν υπάρξει ανθρώπινη εκμετάλλευση και παρέμβαση», λέει η Kaschner.
Ένα πρόβλημα είναι ότι η αλιεία συχνά στοχεύει σε αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν BOFFFF: ευμεγέθη, μεγάλα σε ηλικία, παχιά, γόνιμα, θηλυκά ψάρια. Το μεγάλο σώμα τους εκτιμάται από τους ψαράδες, αλλά τα BOFFFF είναι μια ζωτική πηγή νεογέννητων ψαριών. Αφαιρέστε τα και το φάσμα μεγεθών ξεφεύγει γρήγορα. Ένας τρόπος για να το διαχειριστούμε είναι να ενθαρρύνουμε τον κλάδο της αλιείας να στοχεύει τα μεσαίου μεγέθους ψάρια, επιτρέποντας στα μεγάλα να αναπληρώσουν τους εξαντλημένους πληθυσμούς.
Φυσικά, η υπεραλίευση δεν είναι η μόνη πρόκληση που αντιμετωπίζουν οι θαλάσσιοι πληθυσμοί. Το χειρότερο σενάριο θέρμανσης 5 βαθμών Κελσίου θα ήταν υπερβολικά ζεστό και μη συμβατό για το 50% των ειδών ψαριών και ακόμη και 1,5 βαθμός θέρμανσης θα ήταν πολύ υψηλός για το 10% των ψαριών, σύμφωνα με μια μελέτη. Η υπεραλίευση σημαίνει ότι αυτοί οι πληθυσμοί ξεκινούν από ένα πολύ πιο αδύναμο σημείο από ότι θα ήταν διαφορετικά. Αφαιρώντας πάρα πολλά ψάρια από τον ωκεανό μειώνουμε τη γενετική ποικιλομορφία, αποδυναμώνουμε τα τροφικά δίκτυα τους και αφήνουμε τα οικοσυστήματα των ωκεανών να υποβαθμιστούν, γεγονός που τα καθιστά πιο ευάλωτα στις αλλαγές. «Αυτό που είναι σημαντικό είναι ότι ένα υπεραλιευμένο σύστημα που θερμαίνεται, είναι πολύ λιγότερο ανθεκτικό σε αυτή τη θέρμανση», λέει η Blanchard.
Τα καλά νέα είναι ότι τα είδη των ψαριών μπορούν να επανακάμψουν. «Είναι εξαιρετικά ανθεκτικά», λέει ο Ken Andersen, θαλάσσιος οικολόγος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Δανίας. Τον Σεπτέμβριο, η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης μετέταξε τέσσερα είδη τόνου πιο κάτω από τη λίστα των απειλούμενων ειδών αφού οι πληθυσμοί τους άρχισαν να ανακάμπτουν, χάρη στις αυστηρότερες αλιευτικές ποσοστώσεις και την καταστολή της παράνομης αλιείας. «Είναι πιο εύκολο να σταματήσεις την υπεραλίευση παρά να σταματήσεις την κλιματική αλλαγή», λέει ο Galbraith. «Αν ψαρεύουμε λιγότερο, αν επιτρέψουμε στα οικοσυστήματα να ανακάμψουν, μπορούμε να τα διατηρήσουμε», καταλήγει.
Πηγή: Wired/Zoogla
