Το τελευταίο ταξίδι του Φίλιπ Ρέιντ στην Ανταρκτική ήταν πριν από σχεδόν 30 χρόνια, αλλά η ανάμνηση από τους τεράστιους τοίχους του ατμού που ξεπροβάλουν από τις ρωγμές στον πάγο της θάλασσας, είναι ακόμη πολύ ζωντανή στο μυαλό του.
Μια θεαματική και ασυνήθιστη αλληλεπίδραση μεταξύ του ωκεανού, της ατμόσφαιρας και του εφήμερου φραγμού μεταξύ τους: του θαλάσσιου πάγου.
Ο Δρ. Ρέιντ, ένας ερευνητής της Ανταρκτικής στο Γραφείο Μετεωρολογίας, είχε ταξιδέψει στην Ανταρκτική το χειμώνα με το παγοθραυστικό Aurora Australis για να μελετήσει αυτήν ακριβώς την αντίδραση.
Όταν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας του ωκεανού είναι υψηλότερες από τον αέρα πάνω, μπορεί να δημιουργήσει αυτή την ομίχλη που αναδύεται από τον ωκεανό.
Ονομάζεται ροή υδρατμών και είναι μία από τις πολλές μεταβλητές, σε έναν σύνθετο ιστό, που επηρεάζονται από τις διακυμάνσεις του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής.
Όσο μικρότερη είναι η έκταση του θαλάσσιου πάγου, τόσο περισσότερο εκτίθεται ο ωκεανός, που σημαίνει ότι μπορεί να παραχθεί περισσότερος ατμός. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα, η οποία μπορεί τελικά να μετατραπεί σε βροχή.
Κατά τον Δρ. Ρέιντ εάν υπήρχε μείωση του θαλάσσιου πάγου, η Αυστραλία, ιδιαίτερα η νοτιοανατολική Αυστραλία, θα έβλεπε περισσότερες βροχοπτώσεις, θερμότερο κλίμα τον Σεπτέμβριο και χαμηλότερες θερμοκρασίες το χειμώνα, που βασίζονται στην τρέχουσα έρευνα.
Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα πατήσουν ποτέ το πόδι τους στον πάγο της θάλασσας, ούτε καν θα πλησιάσουν αρκετά για να τον δουν. Αλλά οι αλλαγές στον θαλάσσιο πάγο γίνονται αισθητές πολύ πέρα από τις ακτές της Ανταρκτικής.
Όχι μόνο ο θαλάσσιος πάγος παίζει ζωτικό ρόλο στα τοπικά και περιφερειακά καιρικά μοτίβα, είναι απαραίτητο συστατικό για την κίνηση ισχυρών ωκεάνιων ρευμάτων, τροφοδοτεί τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση του παγκόσμιου κλίματος.
Πάνω από το νερό, ο πάγος παρέχει ένα σημαντικό έδαφος αναπαραγωγής και τροφής για πληθυσμούς πιγκουίνων και φώκιες. Από κάτω, είναι ένας βιότοπος για μια σειρά από θαλάσσια ζωή.
Το λιώσιμο του πάγου την άνοιξη, απελευθερώνει μικροσκοπικά θρεπτικά συστατικά στο νερό – έναν κρίσιμο κρίκο στην τροφική αλυσίδα του Νότιου Ωκεανού.
Λειτουργεί επίσης ως σημαντικό εμπόδιο μεταξύ του ήλιου και του ωκεανού. Ο λευκός πάγος της θάλασσας μπορεί να αντανακλά την εισερχόμενη θερμότητα από τον ήλιο. Ελλείψει αυτής, η ηλιακή ακτινοβολία απορροφάται από τον σκοτεινό ωκεανό, ο οποίος μπορεί με τη σειρά του να ζεστάνει τις θάλασσες.
Ο Δρ. Ρέιντ συνέγραψε μια μελέτη που μοντελοποίησε τον αντίκτυπο των ακτών χωρίς πάγο. Διαπίστωσε ότι η αυξημένη έκθεση σε διογκώσεις μακράς περιόδου, θα μπορούσε να προκαλέσει τη διάσπαση των ραφιών πάγου – την αιωρούμενη προέκταση των στρωμάτων πάγου της Ανταρκτικής.
Τα δεδομένα δείχνουν ότι περιοχές των θαλασσών Amundsen και Bellinghausen, στη δυτική Ανταρκτική, εκτίθενται ήδη στον ανοιχτό ωκεανό συχνότερα τους καλοκαιρινούς μήνες.
«Αυτό σημαίνει ότι δυνητικά εκείνα τα ράφια πάγου που βρίσκονται γύρω από τη δυτική Ανταρκτική γίνονται πιο ευάλωτα σε διεργασίες των ωκεανών, όπως διογκώσεις μεγάλης περιόδου, πράγμα που σημαίνει ότι, υπό ορισμένες συνθήκες, μπορούν να διαλυθούν», είπε ο ερευνητής. «Που σημαίνει ότι τα στρώματα πάγου πίσω από αυτά μπορεί να πάνε στον ωκεανό, επομένως έχει επιπτώσεις στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας».
Για όλους αυτούς τους λόγους και όχι μόνο, οι επιστήμονες παρακολουθούν προσεκτικά την υγεία του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής.
Παρά τα πρόσφατα ρεκόρ, οι ειδικοί ερευνητές της Ανταρκτικής, όπως ο Τέντ Σκάμπος, διστάζουν να πουν εάν τα τελευταία επτά χρόνια αντιπροσωπεύουν μια μακροπρόθεσμη πτωτική τάση στην έκταση του θαλάσσιου πάγου και εάν αυτή οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.
Ο δισταγμός οφείλεται εν μέρει στο σχετικά σύντομο ιστορικό που έχουν οι επιστήμονες για την έκταση του θαλάσσιου πάγου.
Οι δορυφόροι έχουν χρησιμοποιηθεί μόνο για την παρακολούθηση του πάγου από το 1978 και τότε, η ιστορία του θαλάσσιου πάγου της Ανταρκτικής ήταν μια ιστορία ακραίας μεταβλητότητας.
Πριν από τα χαμηλά επίπεδα ρεκόρ του 2016, η Ανταρκτική παρουσίασε τις μεγαλύτερες εκτάσεις θαλάσσιου πάγου της δορυφορικής εποχής, τα έτη 2013 – 2014.
Το μέγιστο του 2014 ήταν περισσότερο από 1,5 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα μεγαλύτερο από τη μέση έκταση 1981-2010 και σηματοδότησε την πρώτη φορά που ο θαλάσσιος πάγος ξεπέρασε τα 20 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Η Πέτρα Χέιλ, μία φυσικός πάγου στη θάλασσα, στο τμήμα Αυστραλιανής Ανταρκτικής, πιστεύει ότι αυτή η μεταβλητότητα των ακραίων υψηλών και χαμηλών, είναι ένα σημάδι μιας ανισορροπίας του συστήματος.
Είναι πιο σίγουρη για τη σχέση μεταξύ της κλιματικής αλλαγής και των αλλαγών στον πάγο της θάλασσας τον τελευταίο χρόνο.
Στο βόρειο ημισφαίριο, ο αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής στην έκταση του πάγου της Αρκτικής είναι πιο τεκμηριωμένος.
Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Αρκτική θερμαίνεται δύο φορές πιο γρήγορα από ολόκληρο τον κόσμο – ένα φαινόμενο που η συντριπτική πλειοψηφία των επιστημόνων συμφωνεί ότι είναι το άμεσο αποτέλεσμα της κλιματικής αλλαγής, που προκαλείται από τον άνθρωπο.
Οι αυξήσεις της θερμοκρασίας στην Αρκτική ήταν σταθερά δύο, μερικές φορές τρεις φορές υψηλότερες από την υπόλοιπη υδρόγειο. Αυτό είναι γνωστό ως «πολική ενίσχυση».
Όσο περισσότερο θερμαίνεται η Γη, τόσο περισσότερο συρρικνώνεται ο θαλάσσιος πάγος.
Αλλά σε αντίθεση με την Αρκτική, η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στον θαλάσσιο πάγο της Ανταρκτικής δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.
Αλλαγές στον θαλάσσιο πάγο στην Αρκτική έχουν συμβεί σε κάθε περιοχή, όλο το χρόνο. Στον Νότιο Ωκεανό, ο θαλάσσιος πάγος που περιβάλλει την ακτογραμμή, που εκτείνεται για χιλιάδες χιλιόμετρα, έχει υποστεί υψηλά επίπεδα περιφερειακής μεταβλητότητας, καθιστώντας πιο δύσκολο τον εντοπισμό τάσεων σε ολόκληρη την ήπειρο.
Οι Δρ Σκάμπος και Χέιλ, συμφωνούν ότι για να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει, χρειάζεται περισσότερη έρευνα.
Τον Αύγουστο, μια αποστολή περίπου 60 επιστημόνων επρόκειτο να ταξιδέψει στην οριακή ζώνη πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής, με το νέο ερευνητικό σκάφος 500 εκατομμυρίων δολαρίων της Αυστραλίας, το RSV Nuyina.
Σκοπός του ταξιδιού ήταν να μελετηθεί η αλληλεπίδραση του θαλάσσιου πάγου, της ατμόσφαιρας, των ωκεανών και των οικοσυστημάτων και πώς αυτή επηρεάζει το κλίμα.
Αλλά η αποστολή, η οποία θα ήταν το πρώτο διεπιστημονικό ταξίδι αυτού του είδους σε περισσότερο από μια δεκαετία, ακυρώθηκε λόγω συνεχιζόμενων προβλημάτων με το Nuyina.
