Αν ψάξει κανείς τα σκανδιναβικά κείμενα του 13ου αιώνα, θα συναντήσει τις αναφορές για το μεγάλο ψάρι «χαφγκούφα», το οποίο κρατά ανοικτό το στόμα του έχοντας μέσα λίγη τροφή , καθώς περνάνε μικρότερα ψάρια για να τσιμπήσουν το φαγητό, χωρίς να ξέρουν ότι τσιμπάνε από τα σαγόνια του μεγαθήρου. Όταν αρκετά ανυποψίαστα θηράματα έχουν κάνει το μοιραίο λάθος, ο χαφγκούφα έκλεινε τα σαγόνια του, απολαμβάνοντας το γεύμα που κατάφερε να παγιδεύσει.
Ο θαλάσσιος αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο Flinders, Τζόν Μακάρθι διάβαζε μια περιγραφή αυτού του μυθικού τέρατος, όταν έκανε τη σκέψη πως αυτή η μέθοδος τροφοδοσίας -και μια παρόμοια που χρησιμοποιούσε ένα αρχαίο ελληνικό θηρίο που ονομάζεται «ασπιδοκελόνη» έμοιαζε με αυτές ορισμένων φαλαινών. Στην αρχή, νόμιζε ότι ήταν απλώς μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση, αλλά σύντομα έγινε φανερό ότι αυτή η ομοιότητα θα μπορούσε να είναι κάτι περισσότερο.
Μόλις ξεκίνησε να εξετάζει πιο διεξοδικά το θέμα και συζητώντας, όπως ανέφερε, με συναδέλφους του που ειδικεύονται στη μεσαιωνική λογοτεχνία, συνειδητοποιήσε ότι οι παλαιότερες εκδοχές αυτών των μύθων δεν περιγράφουν καθόλου θαλάσσια τέρατα, αλλά είναι σαφείς στην περιγραφή ενός τύπου φάλαινας.
«Όσο περισσότερο το ερευνούσαμε, τόσο πιο ενδιαφέρουσες γίνονταν οι συνδέσεις και οι θαλάσσιοι βιολόγοι με τους οποίους μιλήσαμε βρήκαν την ιδέα συναρπαστική», αναφέρει ο Μακάρθι.
Σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε την Τρίτη στο Marine Mammal Science, ο Μακάρθι και οι συνεργάτες του παρουσιάζουν τις εντυπωσιακές ομοιότητες μεταξύ των αρχαίων περιγραφών της χαφγκούφα και των σύγχρονων παρατηρήσεων των φαλαινών.
Το 2011, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι καμπουροφάλαινες αφήνουν τα σαγόνια τους ανοιχτά σε ορθή γωνία και περιμένουν να τους έρθει τροφή. Αυτή η πρακτική, γνωστή ως παγίδα τροφοδοσία, έχει παρατηρηθεί τουλάχιστον άλλες δώδεκα φορές από τότε, αλλά οι επιστήμονες θεώρησαν ότι ήταν μια νέα συμπεριφορά.
Φαίνεται ότι οι φάλαινες μπορεί να τρώνε έτσι από πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, όταν εμφανίστηκε η πρώτη γνωστή αναφορά στην «ασπιδοκελόνη» σε ένα ελληνικό χειρόγραφο. Εκτός από τα αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα, οι ερευνητές βρήκαν επίσης κείμενα του 17ου και του 18ου αιώνα που περιέγραφαν τη χαφγκούφα, αλλά με περισσότερη λάμψη από τους Σκανδιναβούς προκατόχους τους.
Το γιατί οι επιστήμονες δεν παρατήρησαν τη διατροφή με παγίδες μέχρι πριν από λίγο περισσότερο από μια δεκαετία παραμένει ένα μυστήριο. Ίσως οι σύγχρονες τεχνολογίες όπως τα drones να έχουν συντείνει στις προσπάθειες για ευρύτερη ανάλυση και ανακαλύψεις επιτρέποντας στους επιστήμονες να παρακολουθούν τις φάλαινες πιο εύκολα, κατά τον Μακάρθι
Η ομάδα του αρχαιολόγου, πιστεύει ότι αυτή η νέα συνειδητοποίηση των παραλληλισμών μεταξύ των δύο πλασμάτων υπογραμμίζει τη δυνατότητα για νέους τρόπους κατανόησης των αρχαίων ωκεανών.
