Από τον Μάϊο μέχρι και το τέλος του Νοεμβρίου, οι τυφώνες, ”Hurricanes” όπως καλούνται στην Αμερική, βρίσκονται στην καθημερινή επικαιρότητα αναφορικά με την ειδησεογραφία που μας έρχεται από την δυτική μεριά του Ατλαντικού. Η συχνότητα με την οποία έπληξαν την ακτογραμμή των ΗΠΑ όλη αυτή την περίοδο, δημιούργησε περαιτέρω ένταση και άγχος στις νότιες πολιτείες της χώρας η οποία εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να βρίσκεται υπό την πίεση των μέτρων κατά της πανδημίας.
Ταυτόχρονα με την εμφάνιση μίας περιόδου ιδιαίτερα έντονης θερμικής επιβάρυνσης με θερμοκρασίες ρεκόρ σε ολόκληρο τον πλανήτη, η εποχιακή περίοδος των τυφώνων του βορείου ημισφαιρίου πήρε και αυτή τις δικές της πρωτιές, στήνοντας ένα αξιομνημόνευτο σκηνικό αναφορικά με τα έντονα καιρικά φαινόμενα για το 2020. Η περισσότερο προβεβλημένη περιοχή στον πλανήτη όσον αφορά τις καταστροφές που προκαλούν τα ακραία αυτά φαινόμενα είναι βεβαίως ο Ατλαντικός ωκεανός ο οποίος επηρεάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και άλλες περιοχές στη Γη όπου είχαμε την εμφάνιση παρόμοια καταστροφικά συστήματα.
Παρακάτω θα παραθέσουμε ορισμένα χαρακτηριστικά της φετινής εποχής των τυφώνων, όπως δόθηκαν από την Μετεωρολογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO).
Σύμφωνα λοιπόν με τον WMO, η ιδιαίτερα ενεργή φετινή περίοδος των τυφώνων (Hurricanes) του Ατλαντικού ωκεανού για το 2020 έχει λήξει στις 30 Νοεμβρίου, σημειώνοντας ρεκόρ στον αριθμό των χαρακτηρισμένων κυκλωνικών συστημάτων (γενικός όρος που αναφέρεται σε συστήματα καιρού που περιστρέφονται). Συγκεκριμένα, ονομάσθηκαν συνολικά 30 γεγονότα με 11 από αυτά να είναι τροπικές καταιγίδες που δεν εξελίχθηκαν σε τυφώνες, 13 τυφώνες και 6 ιδιαίτερα ισχυροί τυφώνες ενώ 12 από αυτά τα συστήματα πέρασαν από τη θάλασσα στη ξηρά και επηρέασαν τις Ηνωμένες Πολιτείες. Βεβαίως, παρόλο που η περίοδος έχει λήξει, δεν αποκλείεται να επιβληθεί η ονομασία σε ακόμα περισσότερους κυκλώνες (κυρίως τροπικές καταιγίδες) λόγω της ψύξης της επιφάνειας της θάλασσας στον κόλπο του Μεξικού.
Τα 30 κυκλωνικά συστήματα που καταγράφηκαν στην περίοδο αυτή αποτελούν ρεκόρ καταγραφών για μία χρονιά και ξεπέρασαν τις 28 καταγραφές από το 2005 ενώ ο αριθμός των τυφώνων (hurricanes) που σημειώθηκαν είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος. Αξιοσημείωτο γεγονός αποτελεί επίσης το ότι για 5 συνεχόμενες χρονιές, ο αριθμός των τυφώνων είναι σταθερά μεγαλύτερος από τον αναμενόμενο σύμφωνα με την Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (ΝΟΑΑ).
Τα κυκλωνικά συστήματα στα οποία δόθηκε ονομασία φαίνονται στο σχήμα που ακολουθεί:
Πηγή: National Hurricane Center, Atlantic hurricane database, Public Domain
Τι εννοούμε όμως όταν αναφερόμαστε σε «κανονική» περίοδος τυφώνων; Μία μέση κατάσταση αναφορικά με τον αριθμό των τυφώνων περιέχει 12 τροπικές καταιγίδες, 6 κανονικής ισχύος τυφώνες και 3 ιδιαίτερα έντονους τυφώνες. Αυτό που καθορίζει το είδος του κυκλώνα είναι η ταχύτητα του άνεμου. Οι τροπικές καταιγίδες έχουν άνεμους ισχύος 64km/h (34kts/39mph/8 Beaufort) η μεγαλύτερο. Οι τυφώνες ξεκινούν από ένταση 117km/h (64 kts /74 mph/ 12 Beaufort) και στη συνέχεια κατηγοριοποιούνται σε μία κλίμακα, γνωστή ως Saffir Simpson (πίνακας 1). Οι ισχυροί τυφώνες είναι κατηγορίας 3 στην κλίμακα με μέγιστο άνεμο 178km/h (96 KT/ 111mph) ή μεγαλύτερο.
Η εποχή των τυφώνων του 2020 ξεκίνησε πολύ ενεργά, με 9 ονοματισμένους κυκλώνες από Μάϊο μέχρι Ιούλιο (ρεκόρ) και εξάντλησε τα 21 ονόματα που ήταν διαθέσιμα για φέτος με την τροπική καταιγίδα Wilfred (18 Σεπτεμβρίου). Για δεύτερη φορά στην ιστορία της ονομασίας των συστημάτων αυτών, πέραν των ονομάτων χρησιμοποιήθηκε και το Ελληνικό Αλφάβητο μέχρι και το Ι (γιώτα).
Ο ισχυρότερος τυφώνας για φέτος ήταν ο τυφώνας Γιώτα (φωτογραφία 1, σχήμα 1) ο οποίος κατέληξε στην Νικαράγουα στις 17 Νοεμβρίου με ένταση κατηγορίας 5 και επηρέασε την ίδια περιοχή που επηρέασε ο τυφώνας Ήτα που ήταν κατηγορίας 4, δύο εβδομάδες προηγουμένως. Οι δύο hurricanes άφησαν πίσω τους εκατοντάδες τραυματίες. Ήταν η πρώτη φορά στα χρονικά που δύο μεγάλοι τυφώνες έπληξαν τη ξηρά τον Νοέμβριο όπου υπό κανονικές συνθήκες η εποχή των τυφώνων θα πρέπει να είχε ξεθυμάνει.
Φωτογραφία 1. Δορυφορική φωτογραφία του Hurricane Iota στις 16/11/2020, 1500Z (πηγή: ΝΟΑΑ)
Σχήμα 1. Η πορεία που ακολούθησε ο Hurricane Iota (Πηγή: National Hurricane Center, Atlantic hurricane database, Public Domain)
Η περιοχή του Ατλαντικού ωκεανού που επηρεάζεται από τους τυφώνες ανήκει στην περιοχή ευθύνης 4 του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού η οποία διαθέτει ειδική επιτροπή που ασχολείται με τους Τυφώνες. Η επιτροπή αυτή συνεδριάζει ετήσια πριν την έναρξη της εποχής των τυφώνων (Μάιος 2021) και θα αποφασίσει ποια ονόματα δεν θα ξαναχρησιμοποιηθούν εφαρμόζοντας την τακτική της για απόσυρση των ονομάτων που έχουν συνδεθεί με καταστροφικούς τυφώνες και αντικατάστασή τους με άλλα ονόματα.
Η Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ είχε προβλέψει για την εποχή των τυφώνων του 2020, την έξαρση στη δημιουργία συστημάτων δίνοντας της πολύ μεγάλη πιθανότητα να συμβεί αύξηση σε σχέση με το μέσο όρο και ισχυρή πιθανότητα να είναι ιδιαίτερα ενεργή. Αυτή η αυξημένη δραστηριότητα έχει αποδοθεί στην θερμή φάση της δεκαετούς ταλάντωσης του Ατλαντικού Ωκεανού η οποία ξεκίνησε από το 1995 και διαρκεί ακόμα, δίνοντας ολοένα και δυνατότερους και συχνότερους τυφώνες. Η έξαρση αυτή συνήθως διαρκεί από 25 – 40 χρόνια. Μία ανασκόπηση των φετινών κλιματολογικών συνθηκών (θερμοκρασία επιφάνειας της θάλασσας, ισχυροί μουσώνες στην Δυτική Αφρική, ασθενείς διαταραχές στην ανώτερη ατμόσφαιρα, σε συνδυασμό με το ισχυρό φετινό La Niña), καταδεικνύει ότι η δημιουργία αυτής της έντονης, ιδιαίτερα ενεργούς εποχής των τυφώνων ήταν αναμενόμενη.
Η κλίμακα κατηγοριοποίησης των τυφώνων Saffir – Simpson
Είναι σημαντικό να σημειωθεί εδώ ότι η Μετεωρολογική Υπηρεσία των ΗΠΑ για τον άνεμο χρησιμοποιεί τη μέση τιμή του άνεμου μέσα σε ένα λεπτό ενώ στον υπόλοιπο κόσμο χρησιμοποιείται η μέση τιμή του δεκάλεπτου. Οι μετρήσεις του ενός-λεπτού άνεμου είναι γενικά 14% μεγαλύτερες από των δέκα-λεπτών μετρήσεις. Η λεπτομέρεια αυτή συνήθως δεν αναφέρεται στις συγκρίσεις των ανέμων μεταξύ της Βορείου Αμερικής και των λοιπών περιοχών του πλανήτη και έχει ως αποτέλεσμα τη λανθασμένη σύγκριση μεταξύ διαφορετικών μετρήσεων.
Πίνακας 1. Κλίμακα Saffir-Simpson
| Κλίμακα Saffir – Simpson για 1-λεπτό άνεμο (1-m maximum sustained winds) | |||||
| Κατηγορία | m/s | knots (kn) | mph | km/h | Καταστροφές |
| Πρώτη | 33–42 | 64–82 | 74–95 | 119–153 | Ζημιές σε δέντρα, κινητές κατασκευές |
| Δεύτερη | 43–49 | 83–95 | 96–110 | 154–177 | Σημαντικές ζημιές σε δέντρα, μικρές ζημιές σε ασθενείς ακίνητες κατασκευές, μικρά σκάφη δυνατό να εξοκείλουν |
| Τρίτη | 50–58 | 96–112 | 111–129 | 178–208 | Μεγάλα δέντρα και πινακίδες πέφτουν, πλήρης καταστροφή σε κινητές κατασκευές, καταστροφές σε μόνιμες κατασκευές, πλήμμυρες στα παράλια |
| Τέταρτη | 58–70 | 113–136 | 130–156 | 209–251 | Μεγάλος αριθμός δέντρων ξεριζώνονται, πολύ μεγάλες ζημιές σε στέγες, σημαντικές ζημιές σε μόνιμες κατασκευές, πλήμμυρες |
| Πέμπτη | ≥ 70 | ≥ 137 | ≥ 157 | ≥ 252 | Γενικευμένες καταστροφές σε όλες τις κατασκευές |
Τυφώνες, Κυκλώνες ή Hurricanes;
Πρόκειται για το ίδιο ακριβώς καιρικό φαινόμενο απλά αναφέρονται σε διαφορετικές περιοχές (σχήμα 2). Οι τυφώνες αναφέρονται στην δυτική μεριά του ειρηνικού ωκεανού (Ιαπωνία, Κίνα), οι κυκλώνες στον Ινδικό ωκεανό και τα Hurricanes στον ανατολικό ειρηνικό και στο δυτικό Ατλαντικό. Όταν το σύστημα αυτό εξασθενίσει, σε όλες τις περιπτώσεις καλείται «τροπική καταιγίδα» και στη συνέχεια μετά από περαιτέρω εξασθένιση ονομάζεται «τροπική ύφεση».
Σχήμα 2. Η ονοματολογία των κυκλωνικών συστημάτων ανά την υφήλιο.
Δρ. Φίλιππος Τύμβιος
Φυσικός – Μετεωρολόγος
