Η καταγωγή των Θαλασσολύκων είναι ένα ερώτημα που ακόμα δεν έχει απαντηθεί με σαφήνεια. Οι αφηγήσεις από τον 12ο αιώνα π.Χ. περιγράφουν μαζικές στρατιές ανθρώπων που τρομοκράτησαν την Ανατολική Μεσόγειο προερχόμενοι μέσω θαλάσσης. Υπάρχει η άποψη ότι αυτές οι στρατιές, ήταν ένας από τους κύριους λόγους της καθυστέρησης της ύστερης Εποχής του Χαλκού Χαλκούς, μιας περιόδου αστάθειας κατά το πρώτο μισό του 12ου αιώνα π.Χ., η οποία παρουσιάστηκε με την καταστροφή αυτοκρατοριών και πολιτισμών σε ολόκληρη την περιοχή. Δεν υπάρχουν κύριες αφηγήσεις που να καταγράφουν με λεπτομέρεια την προέλευση αυτών των ανθρώπων και σήμερα οι σύγχρονοι ερευνητές, παρουσιάζονται αβέβαιη για την προέλευση τους.
Εντούτοις η καταστροφή που προκάλεσαν οι Θαλασσόλυκοι, είναι αδιαμφισβήτητη. Μια προειδοποιητική επιγραφή από το δεύτερο πυλώνα του Μεντινέτ Χαμπού, ενός ναού αφιερωμένου στη ζωή του Ραμσή ΙΙΙ της Αιγύπτου, αναφέρει:
“Όλες μαζί οι χώρες διαγράφηκαν και διασκορπίστηκαν στη μάχη. Καμία χώρα δεν μπορούσε να αντισταθεί στα όπλα τους”.
Ο ιστορικός Ερντάλ Γιαβούζ περιγράφει στο έργο του “Ανατολικοί Πολιτισμοί” πώς οι Θαλασσολύκοι αποδείχτηκαν ο κώδωνος του θανάτου για το ισχυρό αυτοκρατορικό κράτος των Χιττιτών, έναν μεγάλο παράγοντα στην περιοχή, αναφέροντας:
“Ένα μαζικό κύμα επιθέσεων από (έναν λαό άγνωστης καταγωγής), γνωστό ως ‘Θαλασσολύκοι’, κατέστρεψε μεγάλο μέρος της Μικράς Ασίας, συμπεριλαμβανομένου του Χιττίτικου Κράτους, περίπου το 1200 π.Χ. και έκτοτε, οι Χιττίτες δεν μπόρεσαν ποτέ να κτίσουν το κράτος τους ξανά.”
Πρόκειται για ανθρώπους που είχαν αρκετή δύναμη να ανατρέψουν καλά εδραιωμένες εξουσιαστικές δομές, πράγμα που υποδείκνυει προηγμένη οργάνωση και στρατιωτική επιδεξιότητα, αλλά ποιοί ήταν; Ο όρος “Θαλασσολύκοι” δόθηκε για πρώτη φορά από τον Εμμανουήλ ντε Ρουζ στο έργο του “Σημειώσεις σχετικά με ορισμένα ιερογλυφικά κείμενα που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα από τον κύριο Γκριν”, όπου ο ντε Ρουζ ερμηνεύει κάποιες από τις εικόνες από τον Δεύτερο Πυλώνα του Μεντινέτ Χαμπού. Οι απεικονίσεις παρουσιάζουν διάφορες μάχες μεταξύ δυνάμεων της Αιγύπτου και αυτών των άγνωστων εισβολέων. Οι περισσότερες από τις ιστορικές καταγραφές για τους Θαλασσολύκους προέρχονται από Αιγυπτιακές πηγές.
Αυτές οι πηγές, που καταγράφουν κυρίως τις ζωές και τα επιτεύγματα ορισμένων Φαραώ της Νέας Βασιλείας, όπως ο Ραμσής ο Μέγας, ο Μερένταφ και ο Ραμσής ΙΙΙ, όλες περιγράφουν τους Θαλασσολύκους ως έναν φοβερό εχθρό, αλλά οι λεπτομέρειες για την προέλευση τους, είναι σχεδόν ανύπαρκτες.
Ωστόσο, όπως σε κάθε καλό μυστήριο και σε αυτή την περίπτωση, υπάρχουν κάποια ίχνη που αφέθηκαν στην ιστορία τα οποία μελετήθηκαν από σύγχρονους ερευνητές. Για παράδειγμα, επιγραφές που περιγράφουν την κυριαρχία του Μερενπτάχ, γιού και διάδοχου του Ραμσή του Μέγα, οι οποίες περιγράφουν τους Θαλασσολύκους ως προερχόμενους από θάλασσες προς τα Βόρεια. Αυτό έχει επιτρέψει στους ιστορικούς να αποκλείσουν σχεδόν όλη τη Βόρεια Αφρική ως χώρα προέλευσης τους. Ίχνη όπως αυτά έχουν οδηγήσει σε πολλές θεωρίες για τις τελικές καταγωγές των Θαλασσολύκων.
Γιατί οι καταγωγές αυτών των φυλών δεν αναφέρονται σε καμία εγγραφή
Οι χαρακτικές του Μεντινέτ Χαμπού αναφέρουν αρκετές φυλές που υπάγονται στον γενικό ορισμό των ‘Θαλασσολύκων’,συμπεριλαμβανομένων των Δενυέν, Εκβες, Λύκκα, Πελεσέτ, Σεκελές, Σερντέν, Τερες, Τζεκέρ και Ουέσες. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι παρόλο που ονομάζονται, η προέλευση τους δεν εξηγείται. Η προέλευση ορισμένων από αυτών των ομάδων έχει εξεταστεί μέσα από άλλους πίνακες και χαρακτικά όπου οι Αιγύπτιοι ανέφεραν την πατρίδα αυτών των λαών, προσθέτοντας όλα τα στοιχεία μαζί. Με αυτόν τον τρόπο, οι σύγχρονοι ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι οι Πελεσέτ, για παράδειγμα, είναι οι Φιλισταίοι, προερχόμενοι από τη σύγχρονη Παλαιστίνη.
Και πάλι όμως δεν έχουν καθοριστεί όλες οι προελεύσεις, όλων αυτών των ομάδων. Επιπλέον, ενώ η παραπάνω λίστα, όταν διαβάζεται μαζί, δίνει την εντύπωση μιας συμμαχίας πολλών διαφορετικών λαών από διάφορες περιοχές, η αλήθεια είναι ότι οι επιγραφές δεν αναφέρουν όλους αυτούς τους λαούς μαζί στον ίδιο στρατό την ίδια στιγμή. Οι διάφορες φυλές που απαρτίζουν τους Θαλασσολύκους πραγματοποιούσαν επιδρομές στην περιοχή και ιδιαίτερα στην Αίγυπτο, πολλές φορές κατά τη διάρκεια των διακυβερνήσεων των Ραμσή του Μεγάλου, του Μερενπτάχ και του Ραμσή ΙΙΙ.
Οι διαφορετικές θεωρίες και εκτιμήσεις
Σύγχρονοι ιστορικοί, όπως οι Ραφαέλε Ντ’ Αμάτο και Αντρέα Σαλιμπέτι, πιστεύουν ότι οι Αιγύπτιοι γνώριζαν την προέλευση των Θαλασσόλυκων.
Υποστηρίζουν ότι η έλλειψη αναφορών σε οποιαδήποτε από τις αιγυπτιακές χαρακτικές ή επιγραφές υποδηλώνει ότι η γνώση ήταν τόσο προφανής ώστε θεωρείτο περιττό να τονιστεί.
Πιστεύουν ότι εάν η προέλευσή τους ήταν άγνωστη στους Αιγυπτίους, αυτό θα είχε υπονοηθεί. Είτε η γνώση απλά χάθηκε, είτε δεν γνωρίζονταν ποτέ από την αρχή, το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο για εμάς σήμερα.
Όχι μόνο οι προέλευση τους είναι αβέβαιη, αλλά ακόμη και ο χαρακτήρας της άφιξής τους στην περιοχή είναι ένα θέμα που παραμένει υπό συζήτηση μέχρι σήμερα. Οι αρχικές ερμηνείες και σκέψεις του Ντε Ρουζ για τους Θαλασσόλυκους διευρύνθηκαν αργότερα από τον Γαστόν Μασπέρο στο έργο του “Ο Αγώνας των Εθνών” το 1896, όπου γίνεται αναφορά για ένα μεταναστευτικό κύμα λαών που σάρωνε την περιοχή, με διάφορες φυλές να ενώνονται και να συμμαχούν, για να δημιουργήσουν τελικά τα μαζικά στρατεύματα όπως φαίνεται στις διάφορες αιγυπτιακές χαρακτικές και επιγραφές. Αυτή η θεωρία της μετανάστευσης υποστηρίζεται από ορισμένους σύγχρονους ιστορικούς, όπως ο Έρικ Κλάιν, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι παράγοντες όπως οι κλιματικές αλλαγές, η λιμοκτονία και άλλοι ήταν αυτοί που οδήγησαν σε αυτές τις μεταναστεύσεις και ανάγκασαν τους Θαλασσόλυκους να εγκατασταθούν σε νέα γη.
Μετανάστες ή πειρατές
Η ιδέα των μεταναστεύσεων φαίνεται ευνόητη όταν κοιτάξει κανείς τις απεικονίσεις με καρότσια φορτωμένα με γυναίκες και παιδιά δίπλα σε δυνάμεις εισβολέων. Αυτή η αφήγηση των μεταναστεύσεων έγινε η κυρίαρχη θεωρία. Ο αμερικανός ιστορικός Ρόμπερτ Ντριους στο βιβλίο του “Το Τέλος της Χαλκολιθικής Εποχής” αμφισβητεί την ιδέα της μετανάστευσης, ισχυριζόμενος ότι δεν υπάρχουν αναφορές σε τέτοιες μετακινήσεις ανθρώπων σε καμία από τις αιγυπτιακές πηγές και ότι η θεωρία της μετανάστευσης είναι απλώς υπόθεση.
Στη θέση αυτής της θεωρίας, ο Ντριους προβάλλει το επιχείρημα ότι αντί για μεταναστευτικές δυνάμεις, οι Θαλασσόλυκοι ήταν πιθανότατα πειρατές και ληστές, προερχόμενοι από διάφορες τοποθεσίες σε όλη τη Μεσόγειο. Ο Ντριους υποστηρίζει ότι οι μαζικές ποσότητες εμπορίου σε όλη την περιοχή, ακόμη και από τόσο μακρινές τοποθεσίες όπως η σύγχρονη Σικελία και η Ιταλία, θα είχαν προκαλέσει πειρατεία. Επιπλέον, η πολυτέλεια των πόλεων της Χαλκολιθικής Εποχής, τις καθιστούσε το ιδανικό λάφυρο για πιο φιλόδοξους ληστές.
Ο Ντριους πιστεύει, ότι οι Θαλασσολύκοι ήταν αποτέλεσμα συμμαχιών με κάποιον τρόπο, αλλά αντί για απελπισμένους ανθρώπους που αναζητούσαν νέα πατρίδα , αποτελούνταν από ομάδες πειρατών που ήθελαν να κλέψουν τους θησαυρούς αυτών των μεσογειακών πόλεων και αυτοκρατοριών.
Μια άλλη ιδέα είναι ότι οι Θαλασσολύκοι δεν προήλθαν από παράξενες, μακρινές πατρίδες, αλλά ήταν μισθοφόροι με ρίζες στην περιοχή. Πολλές απεικονίσεις (όπως αυτές στο Λούξορ και το Καρνάκ) που αναφέρονται στην κυριαρχία του Ραμσή του Μεγάλου, αναφέρουν ότι το κρίσιμο εμπορικό κέντρο της Καδές (στη σημερινή Συρία) καταλήφθηκε από το Χιττίτικο αυτοκρατορικό καθεστώς και ο Ραμσής συγκέντρωσε στρατό για να τους εκδιώξει. Αυτά τα έγγραφα σημειώνουν ότι οι Θαλασσολύκοι πολέμησαν ως μισθοφόροι τόσο για τους Χίττες όσο και για τους Αιγυπτίους.
