Μια θανατηφόρα μορφή της γρίπης των πτηνών εξαπλώνεται στον παγκόσμιο ωκεανό. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι είναι υπεύθυνη για το θάνατο δεκάδων εκατομμυρίων οικόσιτων και άγριων πτηνών σε όλο τον κόσμο. Η γρίπη A(H5N1) εντοπίστηκε σε τουλάχιστον 48 είδη θηλαστικών.
Η γρίπη των πτηνών θεωρούνταν προηγουμένως κυρίως απειλή για τα οικόσιτα πτηνά και δευτερευόντως πιθανό παθογόνο για τον άνθρωπο. Αλλά τώρα έχει εξαπλωθεί στη θαλάσσια ζωή.
Η τρέχουσα ανησυχητική μορφή του ιού ανιχνεύτηκε για πρώτη φορά στην Ευρώπη το φθινόπωρο του 2020. Στο τέλος του 2021, ανακαλύφθηκε στη Βόρεια Αμερική.
Ο ιός στη συνέχεια μετακινήθηκε νότια και μέχρι τον Δεκέμβριο του 2022 είχε φτάσει στο νότιο άκρο της Νότιας Αμερικής. Τώρα έχει εντοπιστεί σε Ανταρκτική, Αφρική και Ασία. Μόνο τα νησιά του Ειρηνικού, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία παραμένουν ελεύθερα από αυτόν.
Τουλάχιστον 100.000 από 24 είδη είχαν πεθάνει στις προστατευόμενες περιοχές του Περού μετά από επαφή με τον ιό, μεταξύ Νοεμβρίου 2022 και μέσα Μαρτίου 2023.
Διάφορα θηλαστικά έχουν μολυνθεί από προηγούμενα στελέχη του H5N1, κυρίως σκύλοι και γάτες και μερικά ζώα που χαρακτηρίζονται ως ‘ημίυγρόβια’ όπως οι μινκ. Αλλά το τρέχον στέλεχος έχει εξαπλωθεί σε σημαντικά περισσότερα είδη και έχει αναφερθεί σε 13 θαλάσσια θηλαστικά, σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη.
Στην Αργεντινή, πάνω από 17.000 μικρά των νοτίων θαλάσσιων λιονταριών βρέθηκαν νεκρά στη χερσόνησο Βαλδές, με το θάνατο τους να αποδίδεται στον ιό. Υπάρχουν τουλάχιστον 24.000 θάνατοι θαλάσσιων λιονταριών που έχουν καταγραφεί στο Περού, στη Χιλή, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και τη Βραζιλία.
Σύμφωνα με τους ερευνητές της πρόσφατης μελέτης ο μεγάλος αριθμός των θανάτων υπονομεύει τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που παρέχονται από τα επηρεαζόμενα ζώα. Ο Θάνατος τους μειώνει την παραγωγή κοπριάς θαλάσσιων πτηνών που χρησιμοποιούν οι αγρότες ως λίπασμα.
Πόσο άσχημα μπορεί να εξελιχθεί η κατάσταση;
Ο ιός ήδη επιδεινώνει τη δύσκολη κατάσταση για αρκετά είδη που βρίσκονται σε καθεστώς προστασίας. Εκτός από τα θαλάσσια λιοντάρια ο ιός πλήττει και τα δελφίνια. Στην Ανταρκτική, οι πιγκουίνοι Adélie βρέθηκαν θετικοί χωρίς να δείχνουν σημάδια ασθένειας.
Ο πραγματικός αντίκτυπος της επιδημίας είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί.
Στα πτηνά, η γρίπη εξαπλώνεται κυρίως μέσω επαφής με το σάλιο, τις ρινικές εκκρίσεις ή τα περιττώματα μολυσμένων πτηνών. Όταν γίνει διαδεδομένη στους άγριους πληθυσμούς, μπορεί να εξαπλωθεί παγκοσμίως καθώς τα πτηνά μεταναστεύουν, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων περιοχών μακριά από τις φάρμες.
Οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη σίγουροι πώς περνάει μεταξύ πτηνών και θηλαστικών. Πολλά μολυσμένα είδη είναι πτωματοφάγα, υποδεικνύοντας ότι η κατανάλωση μολυσμένων πτωμάτων θα μπορούσε να είναι ένας λόγος μετάδοσης του ιού. Υγιή ζώα μπορεί επίσης να πάρουν τον ιό από την επαφή με περιττώματα από μολυσμένα μέλη του ίδιου είδους. Είδη που φαίνεται να είναι ανθεκτικά σε σοβαρές ασθένειες μπορεί ακόμη να μεταδίδουν τον ιό.
Κινδυνεύουν οι άνθρωποι;
Οι άνθρωποι μπορούν να μολυνθούν από τον H5N1, αλλά αυτό είναι σχετικά σπάνιο και ο κίνδυνος για το κοινό έχει θεωρηθεί γενικά χαμηλός. Οι περισσότερες μολύνσεις έχουν καταγραφεί σε άτομα που έχουν στενή επαφή με μολυσμένα πτηνά, όπως οι εργαζόμενοι σε πτηνοτροφία. Συνολικά, 20 χώρες έχουν αναφέρει 882 περιπτώσεις γρίπης των πτηνών σε ανθρώπους από το 2003, εκ των οποίων οι μισές ήταν θανατηφόρες, σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ.
Τι μπορεί να γίνει;
Η έγκαιρη ανίχνευση της γρίπης των πτηνών είναι η κύρια γραμμή άμυνας, σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση για την Υγεία των Ζώων (WOAH). Έτσι οι χώρες, μπορούν να περιορίσουν τις μετακινήσεις των πτηνών και να παρακολουθήσουν την άγρια ζωή.
Ενώ υπάρχει ένα εμβόλιο που χρησιμοποιείται στα οικόσιτα πτηνά, η WOAH λέει ότι πρέπει να αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ελέγχου των ασθενειών. Η θανάτωση είναι μια από τις προτάσεις, μαζί με την καραντίνα.
