Καρχαρίες, γιγαντιαία σελάχια: τα γνωρίζουμε κυρίως μέσα από ταινίες τρόμου όπου τα «ελασμοβράγχια» – όπως αποκαλείται η υποκατηγορία των ειδών αυτών – σπέρνουν τον πανικό σε λουόμενους. Στην καλύτερη περίπτωση, έχουμε μάθει γι’ αυτά μέσα από ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί σε εξωτικούς τόπους. Λίγοι γνωρίζουν, ωστόσο, ότι κάποια από αυτά τα είδη υπάρχουν και στην Κύπρο. Και το πιο ενδιαφέρον είναι ότι σπάνια ενοχλούν τους ανθρώπους. Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει: οι άνθρωποι είναι αυτοί που τα ενοχλούν, συνήθως από ατύχημα, χωρίς να λείπουν οι φορές που το κάνουν επίτηδες.
Η λεγόμενη «παρεμπίπτουσα αλιεία» («bycatch»), το τυχαίο ψάρεμα δηλαδή τέτοιων ειδών, εξελίσσεται σε ολέθριο φαινόμενο, απειλώντας με σοβαρή μείωση τον πληθυσμό τους, ακόμα και με εξαφάνισή τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι πάνω από τα μισά είδη ελασμοβραγχίων στην Μεσόγειο είναι υπό απειλή.
Το πρόγραμμα CERECON αποτελεί μία συγκροτημένη δικοινοτική προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου μέσω της πληροφόρησης των επαγγελματιών της αλιείας αλλά και της κοινής γνώμης. Σε αυτά τα πλαίσια, ανατέθηκε στον κειμενογράφο Βαγγέλη Γέττο και στην graphic designer Μαρία Λοΐζου να δημιουργήσουν την καμπάνια «Και παρεμπιπτόντως…απειλούνται!», μια χιουμοριστική διαδικτυακή εκστρατεία για την προστασία των ελασμοβραγχίων από την παρεμπίπτουσα αλιεία μέσα από απεικονίσεις φανταστικών συναντήσεών τους με τους ανθρώπους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι:
- Τα ελασμοβράγχια παίζουν σημαντικό ρόλο σε ένα οικοσύστημα (το περιβάλλον που ζουν) διατηρώντας την τροφική αλυσίδα. Συμμετέχουν επίσης στην εξουδετέρωση των αδύναμων και άρρωστων ζώων και βοηθούν στην διατήρηση της βιοποικιλότητας.
H μείωση των καρχαριών και των σαλαχιών έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή υφάλων, την σμίκρυνση των θαλάσσιων λιβαδιών και την μείωση της εμπορικής αλιείας ενώ η απομάκρυνσή τους από το οικοσύστημα ευνοεί την αύξηση του πληθυσμού άλλων, μεγαλύτερων θηρευτών που με τη σειρά τους τρέφονται με άλλα φυτοφάγα (είδη που καταναλώνουν φυτά και φύκια). Με λιγότερα φυτοφάγα, τα φύκη (γενικό όνομα ομάδας θαλάσσιας χλωρίδας) πολλαπλασιάζονται με αποτέλεσμα να κυριαρχούν στο θαλάσσιο οικοσύστημα, επηρεάζοντας με αυτό τον τρόπο την επιβίωση υφάλων και άλλων οικοσυστημάτων.
Ο κύριος παράγοντας που θέτει σε κίνδυνο των πληθυσμό των ελασμοβράγχιων όπως οι καρχαρίες και τα σαλάχια σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η αλιεία. Κάποια είδη ελασμοβράγχιων είναι εμπορεύσιμα και καταναλώνονται στην Κύπρο παρά το γεγονός ότι αποτελούν θηράματα παρεμπίπτουσας αλιείας, συνεπώς είδη που δεν θα έπρεπε να πιάνονται στα αγκίστρια ή στα δίχτυα των ψαράδων. Συχνά, ο γνωστός και γευστικός γαλέος δεν είναι παρά μπλε καρχαρίας που χαρακτηρίζεται ως κρίσιμα κινδυνεύον είδος στη Μεσόγειο θάλασσα.
Μερικά λόγια για το πρόγραμμα CERECON
Το πρόγραμμα έχει ως βασικούς σκοπούς να:
- ενισχύσει τη γνώση σχετικά με τη ποικιλομορφία και αφθονία των ελασμοβράγχιων που βρίσκονται στα νερά της Κύπρου.
- κατανοήσει τους προτιμώμενους βιότοπους (το περιβάλλον που ζουν) των βασικών απειλούμενων ειδών (είδη που απειλούνται με εξαφάνιση και είναι σημαντικά για αυτόν τον βιότοπο) και να εντοπίσει σημαντικές συγκεντρώσεις ειδών και θηραμάτων των ελασμοβραγχίων.
- κατανοήσει τη φαινολογία (κύκλο ζωής), τα αναπαραγωγικά πρότυπα και τη συνδεσιμότητα και φυλογένια (γενετικές συνδέσεις των πληθυσμών και η εξελικτική τους ανάπτυξη) των αγγελοκαρχαριών (Angel shark) σε περιφερειακό πλαίσιο.
- θέσει τα ευρήματά του στην υπηρεσία ολιστικών σχεδίων διαχείρισης παρεμπιπτόντων αλιευμάτων κάτω από την ομπρέλα του προγράμματος MAVA M4 Cyprus Bycatch Project.
- κατανοήσει την αντίληψη των ενδιαφερομένων σχετικά με τη σημασία των ελασμοβραχίων και να αυξήσει την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία της προστασίας των ειδών αυτών.
- προτείνει μέτρα προστασίας με βάση τα ευρήματα του προγράμματος μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων.
Αναζητήστε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εκστρατεία και το πρόγραμμα στην σελίδα μας στο Facebook: Cyprus Elasmobranch Research and Conservation Project / https://www.facebook.com/SharksandRaysCyprus
Ενάλια Φύσις Περιβαλλοντικό Κέντρο Ερευνών
