Αντιμέτωποι με μία από τις πιο ανησυχητικές προκλήσεις των τελευταίων ετών βρίσκονται οι ναυτικοί, καθώς το φαινόμενο της εγκατάλειψης πλοίων και πληρωμάτων λαμβάνει πλέον διαστάσεις παγκόσμιας κρίσης.
Τα στοιχεία για το 2025 προκαλούν έντονη ανησυχία και προβληματισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Διεθνούς Ομοσπονδίας Εργαζομένων στις Μεταφορές (ITF), 6.223 ναυτικοί εγκαταλείφθηκαν σε 410 πλοία εντός του 2025. Πρόκειται για την έκτη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία καταγράφεται ιστορικό υψηλό στον αριθμό των πλοίων με περιστατικά εγκατάλειψης και για το τέταρτο διαδοχικό έτος κατά το οποίο σημειώνεται αρνητικό ρεκόρ στον συνολικό αριθμό εγκαταλελειμμένων ναυτικών.
Σε σύγκριση με το 2024, οι εγκαταλείψεις πλοίων αυξήθηκαν κατά 31%, ενώ ο αριθμός των ναυτικών που βρέθηκαν σε αυτή τη δραματική κατάσταση αυξήθηκε κατά 32%.
Ο ρόλος των σημαιών ευκαιρίας
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 82% των εγκαταλελειμμένων πλοίων έφεραν σημαίες ευκαιρίας (Flags of Convenience – FOC). Πιο συγκεκριμένα, τα 337 από τα 410 πλοία που εγκαταλείφθηκαν το 2025 ήταν νηολογημένα υπό το καθεστώς σημαιών ευκαιρίας.
Η ITF εκτιμά ότι περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορικού στόλου (περίπου 100.000 πλοία) φέρει σημαίες ευκαιρίας. Το σύστημα αυτό, το οποίο επιτρέπει την εγγραφή πλοίων σε χώρες με χαλαρό κανονιστικό και φορολογικό πλαίσιο, έχει επανειλημμένα κατηγορηθεί για ελλιπή εποπτεία, αδιαφάνεια και αδυναμία προστασίας των εργασιακών δικαιωμάτων.
Η Διεθνής Ομοσπονδία Εργαζομένων στις Μεταφορές διεξάγει εκστρατεία κατά των FOC εδώ και περισσότερο από 75 χρόνια, προειδοποιώντας ότι το συγκεκριμένο σύστημα διευκολύνει καταχρηστικές πρακτικές και αφήνει τους ναυτικούς εκτεθειμένους σε σοβαρές παραβιάσεις των εργασιακών τους δικαιωμάτων.
Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν καταγράφεται ούτε ένα περιστατικό εγκατάλειψης σε πλοίο κυπριακής σημαίας. Η ποιότητα και η αξιοπιστία της κυπριακής σημαίας αποτελούν καθοριστικό παράγοντα πρόληψης φαινομένων εγκατάλειψης. Η κυπριακή σημαία διατηρεί σταθερά τη θέση της στις «Λευκές Λίστες» των Paris MoU και Tokyo MoU, γεγονός που επιβεβαιώνει τα υψηλά επίπεδα συμμόρφωσης με τα διεθνή πρότυπα ασφάλειας, εργασιακών συνθηκών και ναυτικής νομοθεσίας. Η θεσμική εποπτεία, η αυστηρή εφαρμογή του διεθνούς πλαισίου και η συνεργασία του Υφυπουργείου Ναυτιλίας με τους κοινωνικούς εταίρους ενισχύουν την εικόνα της Κύπρου ως υπεύθυνης ναυτιλιακής δύναμης, που σέβεται και προστατεύει τους ναυτικούς.
Ποιοι πλήττονται περισσότερο
Το 2025 επλήγησαν ιδιαίτερα οι Ινδοί ναυτικοί, με 1.125 περιπτώσεις εγκατάλειψης. Ακολούθησαν οι Φιλιππινέζοι με 539 και οι Σύριοι με 309.
Η Μέση Ανατολή καταγράφηκε ως η περιοχή με τα περισσότερα περιστατικά εγκατάλειψης, ενώ σε επίπεδο χωρών οι περισσότερες υποθέσεις σημειώθηκαν στην Τουρκία (61) και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (54).
Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Γενική Διεύθυνση Ναυτιλίας της Ινδίας ανακοίνωσε ότι θα λάβει μέτρα κατά 86 πλοίων που συνδέονται με επαναλαμβανόμενες περιπτώσεις εγκατάλειψης – μια εξέλιξη που δείχνει ότι η διεθνής πίεση αρχίζει να αποδίδει καρπούς.
Το οικονομικό κόστος και η ανθρώπινη διάσταση
Η οικονομική διάσταση της κρίσης είναι επίσης πολύ σοβαρή. Το 2025 οι εγκαταλελειμμένοι ναυτικοί είχαν να λαμβάνουν συνολικά 25,8 εκατομμύρια δολάρια σε απλήρωτους μισθούς. Από αυτό το ποσό, η ITF, μέσω των επιθεωρητών της, κατάφερε να ανακτήσει 16,5 εκατομμύρια δολάρια, επιστρέφοντάς τα στους δικαιούχους ναυτικούς.
Πίσω, όμως, από τους αριθμούς βρίσκονται άνθρωποι: ναυτικοί που μένουν απλήρωτοι για μήνες, χωρίς τρόφιμα και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και, δυστυχώς, αρκετά συχνά χωρίς τη δυνατότητα επαναπατρισμού.
Σύμφωνα με τον ορισμό του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), εγκατάλειψη υφίσταται όταν δεν καλύπτεται το κόστος επαναπατρισμού, όταν ο ναυτικός μένει χωρίς την αναγκαία συντήρηση και υποστήριξη ή όταν διακόπτεται μονομερώς η σχέση εργασίας, συμπεριλαμβανομένης και της μη καταβολής μισθών για τουλάχιστον δύο μήνες.
Ένα συστημικό πρόβλημα
Σύμφωνα με την ITF, «είναι πραγματικά ντροπή που, για άλλη μια φορά, βλέπουμε αριθμό-ρεκόρ ναυτικών να εγκαταλείπονται από αδίστακτους πλοιοκτήτες».
Ο Γενικός Γραμματέας της ITF, Stephen Cotton, υπογράμμισε ότι ο IMO πρέπει να αποκτήσει περισσότερες εξουσίες, ώστε να διαδραματίσει ουσιαστικό συντονιστικό ρόλο στην εξάλειψη του φαινομένου.
Ο IMO και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO) διατηρούν κοινή βάση δεδομένων για τις εγκαταλείψεις. Ωστόσο, από τις 410 περιπτώσεις που καταγράφηκαν το 2025, οι 400 (δηλαδή το 98%) αναφέρθηκαν από την ITF, γεγονός που καταδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο της στην προστασία των ναυτικών.
Η συμβολή της ΟΜΕΠΕΓΕ ΣΕΚ στην αντιμετώπιση του φαινομένου
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δράση που αναπτύσσεται στην Κύπρο. Υπό την εποπτεία της Ομοσπονδίας Μεταφορών, Πετρελαιοειδών και Γεωργίας της ΣΕΚ (ΟΜΕΠΕΓΕ) και σε στενή συνεργασία με την ITF, λειτουργεί τα τελευταία δύο χρόνια τμήμα επιθεωρήσεων πλοίων, ενισχύοντας ουσιαστικά τον μηχανισμό ελέγχου και προστασίας των ναυτικών.
Κατά το 2025, δηλώθηκαν τέσσερα πλοία ως εγκαταλελειμμένα, συμβάλλοντας ενεργά στην καταγραφή και αντιμετώπιση του προβλήματος. Με αυτόν τον τρόπο, η Κύπρος βάζει και αυτή το δικό της λιθαράκι στην πάταξη του φαινομένου και στην έμπρακτη προστασία των δικαιωμάτων των ναυτικών.
Η ώρα της ευθύνης
Η εγκατάλειψη ναυτικών δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό κακής διαχείρισης. Είναι ένα βαθιά συστημικό πρόβλημα που σχετίζεται με την αδιαφάνεια, την ανεπαρκή εποπτεία και την απουσία ουσιαστικών κυρώσεων ως αποτρεπτικού μέσου.
Η ναυτιλία αποτελεί τον κυριότερο πυλώνα του παγκόσμιου εμπορίου. Χωρίς τους ναυτικούς, η παγκόσμια οικονομία θα σταματούσε να λειτουργεί.
Η διεθνής κοινότητα, οι κυβερνήσεις, οι πλοιοκτήτες και οι θεσμικοί φορείς οφείλουν να σταθούν στο ύψος των περιστάσεων, προστατεύοντας τους ναυτικούς και βάζοντας τέλος στο φαινόμενο της εγκατάλειψης πλοίων.
Γιατί κανένας ναυτικός δεν πρέπει να μένει μόνος του στη θάλασσα.
*Γράφει ο Χαράλαμπος Αυγουστή – Γενικο΄ς Γραμματέας της Ομοσπονδίας Μεταφορών της ΣΕΚ & Μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της ITF
