Η γεωπολιτική σημασία της Κύπρου και η στρατηγική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο καθιστούν επιτακτική την ανάγκη για προστασία και έλεγχο του υποθαλάσσιου πλούτου και των υποβρύχιων υποδομών της χώρας. Σε έναν κόσμο όπου, οι υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στην εθνική ασφάλεια όσο και στην οικονομική ανάπτυξη, η Κύπρος δεν μπορεί να παραμείνει αδρανής. Τα τελευταία χρόνια, η αξιοποίηση του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος έχει γίνει ακόμα πιο αναγκαία, καθώς νέες τεχνολογίες και διεθνείς πρακτικές αναδεικνύουν τη σημασία του βυθού όχι μόνο ως πεδίου φυσικών πόρων, αλλά και ως χώρου για την ανάπτυξη καινοτόμων υποδομών.
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η πόντιση υποθαλάσσιων Data Centres, όπως το έργο “Project Natick” της Microsoft, το οποίο περιλαμβάνει την εγκατάσταση ενός κέντρου δεδομένων στο βυθό της Σκωτίας. Η συγκεκριμένη τεχνολογία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, όπως η φυσική ψύξη μέσω του θαλασσινού νερού, η οποία μειώνει την κατανάλωση ενέργειας, η προστασία από φυσικές καταστροφές στην ξηρά, καθώς και η εγγύτητα στις ακτές, όπου βρίσκονται μεγάλα αστικά κέντρα και κόμβοι επικοινωνιών. Παρόμοιες πρωτοβουλίες μπορούν να εφαρμοστούν και στην Κύπρο, αξιοποιώντας τη στρατηγική της θέση και την πρόσβασή της σε υποθαλάσσιες καλωδιώσεις δεδομένων.
Η σημασία των υποθαλάσσιων υποδομών έχει αναγνωριστεί διεθνώς, με χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο να επενδύουν σε εξειδικευμένες στρατηγικές προστασίας και ανάπτυξης.
Η Γαλλία έχει δημιουργήσει τη μονάδα Maritime Cyber and Underwater Protection, η οποία αξιοποιεί εξελιγμένα συστήματα ανίχνευσης και υποθαλάσσια drones για την παρακολούθηση και προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων δικτύων.
Το Ηνωμένο Βασίλειο, μέσα από το πρόγραμμα “Project CETUS”, ανέπτυξε αυτόνομα υποβρύχια drones μεγάλης εμβέλειας, ικανά να προστατεύσουν υποδομές, όπως αγωγούς φυσικού αερίου και υποθαλάσσια τηλεπικοινωνιακά καλώδια. Οι στρατηγικές αυτές δείχνουν ότι η επένδυση στην ασφάλεια και την τεχνολογική καινοτομία είναι αναγκαία για τη διατήρηση της εθνικής κυριαρχίας και την ανάπτυξη της γαλάζιας οικονομίας.
Για την Κύπρο, η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής Βυθού είναι απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία και η ανάπτυξη του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος. Ένα πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι η καταγραφή και προστασία των κρίσιμων υποδομών που βρίσκονται στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου. Αυτό σημαίνει, τη δημιουργία ενός πλήρους χάρτη όλων των υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των αγωγών φυσικού αερίου, των τηλεπικοινωνιακών καλωδίων, των ενεργειακών εγκαταστάσεων και των πιθανών μελλοντικών υποδομών, όπως π.χ υποθαλάσσια Data Centres. Παράλληλα, η ανάπτυξη ενός συστήματος συνεχούς παρακολούθησης είναι ζωτικής σημασίας. Η χρήση αισθητήρων, δικτύων παρακολούθησης και τεχνητής νοημοσύνης για την ανίχνευση πιθανών απειλών μπορεί να θωρακίσει τις υποδομές της χώρας από κυβερνοεπιθέσεις, δολιοφθορές ή φυσικές καταστροφές. Το έργο ‘EONIOS’ που έχει παρουσιαστεί από το CMMI στις 24 Φεβρουαρίου και αφορά σμήνος υποβρύχιων οχημάτων, αποτελεί τρανό παράδειγμα σχετικών τεχνολογιών που μπορεί να αξιοποιήσει η Κύπρος.
Πέρα από την προστασία, η Κύπρος πρέπει να επενδύσει και στην ανάπτυξη τεχνολογίας και διεθνών συνεργασιών. Η αξιοποίηση drones, ρομποτικών συστημάτων και τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να ενισχύσει τις δυνατότητες επιτήρησης και συντήρησης των υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων, μειώνοντας το κόστος και αυξάνοντας την αποδοτικότητα. Παράλληλα, η συνεργασία με ευρωπαϊκά και διεθνή προγράμματα μπορεί να προσφέρει πρόσβαση σε χρηματοδότηση και τεχνογνωσία.
Η Κύπρος έχει τη δυνατότητα να ενταχθεί σε πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία των θαλάσσιων υποδομών και να αξιοποιήσει πόρους για την έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα αυτόν.
Εξίσου σημαντικός είναι ο πυλώνας της εκπαίδευσης και της θεσμικής ενίσχυσης. Η δημιουργία μιας εξειδικευμένης κρατικής υπηρεσίας που θα είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση των υποθαλάσσιων ζητημάτων είναι αναγκαία. Παράλληλα, η εκπαίδευση προσωπικού στις νέες τεχνολογίες και τις προκλήσεις της θαλάσσιας ασφάλειας θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα. Η συνεργασία με πανεπιστημιακά και ερευνητικά κέντρα θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια τεχνογνωσία και να δημιουργήσει νέες επαγγελματικές ευκαιρίες για ειδικευμένο προσωπικό.
Η επιτυχής εφαρμογή της Εθνικής Στρατηγικής Βυθού απαιτεί τη σύσταση ενός Συντονιστικού Συμβουλίου, το οποίο θα απαρτίζεται από τις σχετικές υπηρεσίες του κράτους. Το συμβούλιο αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει εκπροσώπους από το Υπουργείο Άμυνας, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το Τμήμα Αλιείας, την Αρχή Λιμένων και άλλους σχετικούς φορείς, διασφαλίζοντας μια ενιαία και ολοκληρωμένη προσέγγιση στη διαχείριση του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η ανάγκη για μια τέτοια στρατηγική γίνεται ολοένα και πιο εμφανής, καθώς η Κύπρος αναδεικνύεται σε ενεργειακό κόμβο και επενδύει σε νέες υποθαλάσσιες υποδομές, όπως το Gas Supply Infrastructure (GSI) και οι γεωτρήσεις για φυσικό αέριο. Παράλληλα, η αυξανόμενη ζήτηση για αλιεία απαιτεί τη βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και την αποτροπή παράνομων αλιευτικών δραστηριοτήτων. Η έγκαιρη προετοιμασία και η θέσπιση σαφούς στρατηγικής δεν αποτελούν πολυτέλεια, αλλά ζωτική ανάγκη για την εθνική ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη γεωπολιτική ενίσχυση της χώρας μας.
