Τα κητώδη (φάλαινες, δελφίνια, φώκαινες) των ευρωπαϊκών θαλασσών απειλούνται πολύ περισσότερο από όσο αντίστοιχα είδη σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη διαθέτει το πιο προχωρημένο και ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για την προστασία τους. Αυτό το παράδοξο διερευνά η τελευταία αναλυτική έκθεση με τίτλο «Υπό πίεση» που συνέταξε η διεθνής οργάνωση για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων Ocean Care.
Στο παρελθόν οι θάλασσες έσφυζαν από ζωή, κοπάδια πολλών εκατοντάδων δελφινιών παρουσιάζονταν τακτικά στους ναυτικούς, ήταν ορατά από τις ακτές και έβρισκαν τον δρόμο τους στις καλλιτεχνικές απεικονίσεις των αρχαίων πολιτισμών. Το πώς φθάσαμε από αυτή την εικόνα στη ζοφερή πραγματικότητα του να κινδυνεύει με εξαφάνιση ακόμη και το κοινό δελφίνι και κυρίως, το πού θα βρισκόμαστε σε λίγα χρόνια, αν δεν αλλάξει κάτι, είναι μία ιστορία που γεννά έντονους προβληματισμούς. Κάποιες από τις απειλές είναι εύκολα διαχειρίσιμες. Τη δεκαετία 2010-2020, φαλαινοθήρες στη Νορβηγία, τα Νησιά Φερόες, την Ισλανδία και τη Γροιλανδία σκότωσαν 52.966 κητώδη, μεταξύ άλλων κοινές φάλαινες, πτεροφάλαινες, σταχτοδέλφινα, φώκαινες, ναρβάλ, μπελούγκες, όρκες. Το κυνήγι έχει ξεφύγει από το πλαίσιο της παραδοσιακής δραστηριότητας που ήταν θεμελιώδης για την επιβίωση των κατοίκων του αρκτικού κύκλου και διεξάγεται κυρίως για εμπορικούς λόγους. Τα περισσότερα κητώδη εξάγονται στην Ιαπωνία, όπου υπάρχει ακόμη ζήτηση για το κρέας της φάλαινας, ή σερβίρονται στους τουρίστες, ενώ το λίπος τους και ο σκελετός τους γίνονται πρώτες ύλες για πολλές χρήσεις, ακόμα και για σουβενίρ. «Οι επιστημονικές έρευνες που θα εκτιμούσαν κατά πόσον αυτό το κυνήγι διεξάγεται με βιώσιμο τρόπο απουσιάζουν», αναφέρει η έρευνα της Ocean Care, η οποία πάντως υποστηρίζει ότι ο δραστικός περιορισμός του κυνηγιού των κητωδών είναι το πιο απλό από τα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για την προστασία τους.
Σε άλλες περιπτώσεις, οι απειλές είναι πολύ πιο σύνθετες. Ο πιο αξιόπιστος οδηγός για την κατάσταση των ειδών εκπονείται από την IUCN, τη Διεθνή Ενωση για τη Βιολογία Διατήρησης των Ειδών. Σε τακτά χρονικά διαστήματα, επιστήμονες ειδικοί σε κάθε τομέα, εξετάζουν όλες τις διαθέσιμες μελέτες και κατατάσσουν τα είδη σε ένα φάσμα που κυμαίνεται από το «δεν μας ανησυχεί» ώς το «εξαφανίστηκε». Διατρέχοντας την κόκκινη λίστα της IUCN για τα κητώδη στην Ευρώπη, διαπιστώνουμε ότι κινδυνεύουν δεκάδες είδη, ενώ από τους τρεις πληθυσμούς και υποπληθυσμούς που βρίσκονται στο τελευταίο σκαλί, ένα βήμα πριν από την εξαφάνιση (Critically Endangered Status), ο ένας ζει στην Ελλάδα. Πρόκειται για το κοινό δελφίνι (delphinus delphis) του Κορινθιακού Κόλπου. Τα άλλα δύο είδη που διατρέχουν άμεσο κίνδυνο εξαφάνισης στην Ευρώπη είναι οι όρκες στα στενά του Γιβραλτάρ και οι φώκαινες (porpoise – μικρά κητώδη που συχνά συγχέονται με δελφίνια) στη Βαλτική θάλασσα.
